جواب پرسش هاي كتاب درسي علوم تجربي سال اول راهنمايي
جواب پرسش هاي كتاب درسي علوم تجربي سال اول راهنمايي
فصل 1
فكر كنيد صفحه 3 چه مشاهده هايي سبب شد تا دموكريت به ذره هاي سازنده مواد مختلف شكل هاي گوناگوني را نسبت دهد؟
دموكريت با مشاهده خواص ظاهري مواد از طريق مشاهده كردن، چشيدن ،لمس كردن و آثاري كه برروي حواس او ايجاد مي كرد، براي ذره هاي سازنده، مواد مختلف شكل هاي گوناگوني را در نظر گرفت. مثلاً هنگام چشيدن مواد ترش چون باعث سوزش زبان و لب ها مي شد تصور مي كرد به شكل لوزي هستند و لبه هاي تيز و برنده هستند و با مشاهده قطرات آب آن ها را كروي فرض مي كرد.
فكر كنيد صفحه 4 اگر امكان پرسيدن پرسش هاي زير از دالتون فراهم بود، شنيدن چه پاسخ هايي را انتظار داشتيد؟
1 – آثار جرم همه اتم هاي آهن با هم مساوي است؟ بله ، اتم هاي سازنده يك عنصر كاملاً شبيه يكديگر هستند بنابراين اتم هاي آهن همگي هم اندازه هستند و جرم آن ها با هم مساوي است. 2 – آيا مي توان عنصرهاي تازه اي را در آزمايشگاه ساخت؟ خير، زيرا دالتون عقيده داشت اتم ها را مي توان به وجود آورد و نمي توان از ميان برد.
پس نمي توان اتمي را در آزمايشگاه ساخت. 3 – آيا مي توان مس را به طلا تبديل كرد؟ خير، زيرا اتم هيچ عنصري نمي تواند به اتم عنصرديگري تبديل شود
فكر كنيد :صفحه 7
امروزه، مس، گوگرد و اكسيژن را به عنوان عنصر مي شناسيم. با اين حال : 1 – آيا برداشت دالتون از مفهوم عنصر درست و كامل بوده است؟
برداشت دالتون تا حدودي درست بوده است. دالتون عنصر را ماده اي مي دانست كه از يك نوع اتم ساخته شده است.2 – شما عنصر را چه تعريف مي كنيد؟عنصر ماده اي است كه ذره هاي سازنده ي آن اتم يا مولكول هايي هستند كه از اتم هاي يكسان ساخته شده اند.
فكر كنيد صفحه 10 در هر عبارت به جاي نقطه چين واژه اي مناسب قراردهيد
كاهش يا افزايش – گرم كردن يا سرد كردن با افزايش دما جنبش ذره هاي ماده افزايش مي يابد با گرم كردن يك مايع مي توان آن را به بخار تبديل كرد آيا از دو عبارت بالا مي توان نتيجه گرفت كه : «جنبش ذره ها در حالت گازي بيشتر از حالت مايع است، بله
فصل دوم
مشاهده كنيد صفحه 13
1 – يك دما سنج معمولي را مورد مشاهده قرا ردهيد. درباره طرز كار با آن بر اساس انبساط و انقباض با دوستان خود گفت و گو كنيد.
هنگامي كه دماسنج را در كنار جسم گرم قرار مي دهيم، مايع درون دما سنج بر اثر گرما منبسط شده و بالا مي رود و اگر دماسنج را در كنار جسم سرد قرار مي دهيم، مايع درون دما سنج بر اثر سرما منقبض شده و پائين مي آيد.2 – چرا در مسير مايع درون دماسنج پزشكي يك خميدگي ايجاد كرده اند؟خميدگي بالاي مخزن جيوه سبب مي شود كه هنگام اندازه گيري دماي بدن بيمار جيوه مايع به مخزن برنگردد و پزشك فرصت كافي براي خواندن دماي دقيق را داشته باشد. البته قبل از هر بار استفاده دماسنج را به شدت تكان مي دهند تا جيوه به مخزن باز گردد.
يك پله بالاتر: 1 – براي جداكردن دو ليوان كه در هم گير كرده اند چه راهي پيشنهاد مي كنيد؟
داخل ليوان دروني مقداري آب سرد مي ريزيم و ليوان بيروني را داخل يك ظرف آب گرم قرار مي دهيم ليوان دروني در اثر سرما منقبض مي شود در حاليكه ليوان بيروني در اثر گرما – منبسط مي شود ، بنابراين براحتي از يكديگر جدا مي شوند.
تفسير كنيد 1 – براي بازكردن در فلزي يك ظرف شيشه اي كه بسيار سفت شده است آن را زير آب داغ مي گيرند؟ چرا؟
زيرا در فلزي بر اثر گرما سريع تر از ظرف شيشه اي منبسط مي شود ، بنابراين در ظرف به راحتي باز مي شود.
2 – يك گلوله مسي و يك صفحه ي آهني كه روي آن سوراخي دايره اي شكل به قطر گلوله وجود دارد در اختيار داريم. در دماي معمولي گلوله مي تواند از سوراخ عبور كند . با توجه به نمودار بالا به اين دو سؤال پاسخ دهيد. الف) اگر گلوله مسي و صفحه آهني را تا دماي نسبتاً زيادي گرم كنيم آيا گلوله باز هم از سوراخ رد مي شود؟ چرا؟خير، زيرا گلوله ي مسي در اثر گرما بيشتر از صحفه ي آهني منبسط مي شود. در نتيجه حجم گلوله ي مسي از صفحه آهني بيشتر افزايش مي يابد و گلوله از سوراخ رد نمي شود.
ب ) اگر گلوله از آهن و صفحه از مس باشد چه وضعي پيش مي آيد؟
گلوله ي آهني از صفحه ي مسي به راحتي عبور مي كند زيرا صفحه بيشتر از گلوله منبسط مي شودفصل سوم
فكر كنيد عوامل مؤثر بر سرعت تبخير را برشماريد و علت تأثير هر عامل را با توجه به طبيعت ذره اي ماده و ويژگي هاي آن (نظريه مولكولي) توضيح دهيد.
1 – گرم كردن :
وقتي به يك مايع گرما مي دهيم جنبش مولكول ها زيادتر مي شود. به يكديگر برخورد كرده فاصله بين آنها بيشتر مي شود. در نتيجه نيروي ربايش كمتر شده و سريعتر به هوا پرتاب مي شوند.
– سطح مايع:
هر چه مساحت سطح مايع بيشتر باشد مولكول ها فرصت بيشتري براي آزاد شدن از سطح مايع پيدا مي كنند بنابراين زودتر تبخير مي شوند.
3 – وزش باد :
وزش باد سبب مي شود مولكول هايي كه در سطح مايع قرار دارند سريعتر از مايع جدا شده و وارد هوا شوند.
4 – نوع مايع :
هر چه نيروي ربايش بين مولكول هاي مايع بيشتر باشد سرعت تبخير كمتر است.
5 – ناخالصي :
هر چه ناخالصي بيشتر باشد مايع غليظ تر شده نيروي ربايش بين مولكول ها زيادتر مي شود، فاصله بين مولكول ها كمتر مي شود و سرعت تبخير كاهش مي يابد.
6 – رطوبت :
هر چه رطوبت هوا بيشتر باشد تعداد مولكول هايي كه از سطح مايع جدا مي شوند با تعداد مولكول هايي كه به مايع باز مي گردند تقريباً مساوي مي شود و در نتيجه تبخير كاهش مي يابد.
فكر كنيد
چرا در محيط هاي مرطوب مثل حمام، لباس هاي خيس ديرتر خشك مي شوند؟
محيط هايي مانند حمام از بخار آب اشباع شده است بطوريكه گاهي اوقات سرعت بخار با سرعت ميعان برابر شده و تبخير صورت نمي گيرد.
آيا مي توانيد پاسخ اين پرسش را به طور كلي به عنوان يكي ديگر از عوامل مؤثر بر سرعت تبخير بيان كنيد؟بله ، هر چه رطوبت بيشتر باشد، سرعت تبخير كاهش مي يابد
فكر كنيد بارش باران چه ارتباطي با ميعان بخار آب دارد؟
بخار آب بر اثر سرما در ارتفاعات متراكم شده به قطرات آب تبديل مي شود يعني عمل ميعان صورت گرفته است.
اطلاعات جمع آوري كنيد نوشيدن مداوم آب مقطر – يعني آبي كه هيچگونه مواد معدني ندارند – براي سلامتي زيان آور است. چرا؟
در آب هاي نوشيدني معمولي تركيبات مختلف از جمله آهن، كلسيم و فلوئوروجود دارد كه تا حدودي نياز قسمت هاي مختلف بدن از جمله استخوان ها،خون ،دندان و غيره را برطرف مي كند. چون آب مقطر مواد معدني ندارد با مصرف مداوم آن بدن دچار كمبود اين مواد مي شود.
فكر كنيد اگر در يك ظرف شيشه اي دربسته تعدادي قرص نفتالين بيندازيم، پس از مدتي چند بلور بسيار ريز نفتالين روي ديواره ي ظرف و اطراف در آن مشاهده مي شود. علت چيست؟
قرص هاي نفتالين ابتدا به حالت بخار در مي آيند (تصعيد) در اثر تماس با فضاي بالاي ظرف ، سرد شده و دوباره به بلورهاي ريز نفتالين تبديل مي شوند (چگالش)
فكر كنيد 1 – چرا وقتي از استخر بيرون مي آييد بدن شما احساس سرما مي كند؟
زيرا آب موجود بر روي سطح بدن براي تبخير شدن نياز به گرما دارد و اين گرما را از بدن ما دريافت مي كند، بنابراين احساس سرما مي كنيم.
فصل چهارم
فكر كنيد هواي پاك و تميز ، بطور عمده مخلوطي از گازهاي اكسيژن ، نيتروژن، كربن دي اكسيد،آرگون و مقداري بخار آب است. 1- اين هوا چه نوع مخلوطي است، همگن يا ناهمگن ؟ چرا؟
مخلوط همگن . چون گازهاي تشكيل دهنده هوا به طور يكنواخت در همه جا پخش شده اند و نمي توان آن ها را به آساني از هم تشخيص داد.2 – اطلاعات جمع آوري كنيد: 1 – آلياژ طلا را چگونه تهيه مي كنند؟ باتوجه به عيار طلا، طلا را با مقدار معيني نقره و مس حرارت داده و با يكديگر مخلوط مي كنند.
2 – چگونه طلاي واقعي را از بدل تشخيص مي دهند؟ باتوجه به مشخصات ظاهري و يا از سنگ محك و تيزاب استفاده مي كنند. براي تشخيص جسم مورد نظر را روي سنگ محك مي كشند تا اثري بر روي سنگ باقي گذارد. سپس از محلول تيزاب مقداري بر روي آن مي ريزند. اگر طلا، غيرواقعي باشد، اثر آن بر روي سنگ كاملاً محو مي شود ولي اگر طلا واقعي باشد اثر زرد رنگ روشني برجاي مي گذارد.
فكر كنيد 1 – با توجه به جدول ص 39 كدام حل شونده بيشتر در آب مي شود. آهك يا گچ؟
گچ ، در مقدار مساوي آب (100 ميلي ليتر) تعداد بيشتري گچ حل مي شود.2 – يك ليتر محلول سيرشده ي كدام ماده سنگين تر است. شكر يا نمك ؟ محلول سيرشده شكر، از حل شدن 205 گرم شكر در 100 ميلي ليتر آب بدست مي آيد. در حالي كه محلول سيرشده نمك حاصل حل شدن 38 گرم نمك در 100 ميلي ليتر آب است. اگر مقدار آب در هر مورد يك ليتر باشد، محلول سيرشده شكر در آب از محلول سيرشده نمك در آب سنگين تر است.
فكر كنيد : ماهي ها در آب هاي سرد اكسيژن بيشتري در اختيار دارند يا در آب هاي گرم ؟ چرا؟در آب هاي سرد زيرا ميزان حل شدن گاز در آب سرد بيشتر از آب هاي گرم است.
فكر كنيد 1 – باتوجه به جدول زير آيا مي توانيد دو راه براي جدا كردن براده آهن از خاك اره از مخلوط آن ها با يكديگر پيشنهاد كنيد؟ توضيح دهيد
|
جريان برق را از خود عبور مي دهد |
سنگين تر از آب است |
جذب آهن ربا مي شود |
برخي از خواص آهن |
|
جريان برق را از خود عبور نمي دهد |
سبك تر از آب است |
جذب آهن ربا نمي شود |
برخي از خواص چوب |
آهن ربا را به مخلوط (آهن – خاك اره) نزديك مي كنيم براده هاي آهن جذب آهن ربا شده و از ظرف خارج مي گردد و خاك اره در ته ظرف باقي مي ماند. 2- مخلوط براده آهن و خاك اره را داخل آب مي ريزيم ، براده آهن سنگين تر از آب است بنابراين در ته ظرف ته نشين مي شود، و خاك اره بر روي سطح آب شناور مي ماند. با سرريز كردن مي توان اجزاء اين دو مخلوط را از يكديگر جدا كرد.
فكر كنيد اگر مقداري روغن مايع را درون يك ليوان آب بريزيد، پس از مدتي روغن از آب جدا مي شود و روي آب قرار مي گيرد. چرا؟ در اين حالت براي جداكردن روغن از آب چه روشي پيشنهاد مي كنيد. چون روغن درآب حل نمي شود و سبك تر از آب است بر روي سطح آب جمع مي شود. 1 – روش سرريز كردن 2 – از ظرف صابون هاي مايع استفاده مي كنيم. بعد از ريختن آب و روغن داخل ظرف آن را وارونه مي كنيم. بعد از اينكه روغن روي سطح مايع قرار گرفت درب را فشار مي دهيم چون آب باقي مي ماند. 3 – از كيسه فريزي استفاده مي كنيم. مخلوط را در داخل آن مي ريزيم، كيسه را به صورت مخروط در آورده، سوراخ بسيار ريزي در پائين مخروط ايجاد مي كنيم. مثل حالت قبل آب و روغن جدا مي شود. سنگين تر از روغن است خارج شده روغن در ظرف
فصل پنجم
فكر كنيد . كدام صورت از انرژي در زندگي ما بيشترين استفاده را دارد؟
انرژي الكتريكي بيشترين استفاده را دارد. زيرا اين انرژي به آساني به صورت هاي ديگر تبديل مي شود و دسترسي به آن آسانتر از انرژي هاي ديگر است.
جدول زير را تكميل كنيد.
|
تبديل انرژي |
وسيله يا پديده |
|
مكانيكي به گرمايي مكانيكي به الكتريكي شيميايي به الكتريكي شيميايي به نوراني و گرمايي الكتريكي به صوتي شيميايي به مكانيكي الكتريكي به مكانيكي نوراني به الكتريكي الكتريكي به نوراني و گرمايي الكتريكي به نوراني و صوتي |
ماليدن دستها به يكديگر ژنراتور باتري اتومبيل ميكروفون سوختن چوب – سوختن نفت بلند گو موتور اتومبيل موتور يخچال باتري خورشيدي لامپ رعد و برق |
فكر كنيد
لامپ و بخاري برقي از نظر تبديل انرژي با هم چه شباهتهايي دارند؟ چه تفاوتي دارند؟
شباهت : در هر دو انرژي الكتريكي به انرژي گرمايي و نوراني تبديل مي شود
تفاوت : در بخاري برقي انرژي گرمايي مورد استفاده قرار مي گيرد و انرژي نوراني توليد شده به هدر مي رود و در لامپ انرژي نوراني توليد شده مورد استفاده قرار مي گيرد و انرژي گرمايي به هدر مي رود.
فكر كنيد چرا يك آونگ در حال نوسان پس از مدتي از حركت باز مي ايستد؟
در هنگام نوسان مقداري از انرژي آونگ به مولكول هاي هوا منتقل مي شود، و آن ها را به حركت درمي آورد. بعد از چند بار نوسان تمام انرژي آونگ به مولكول هاي هوا منتقل مي شود، و آونگ از حركت مي ايستد.
فصل ششم
فكر كنيد به نظر شما نيروي اصطكاك در انجام كارها و زندگي ما مفيد است يا مضر؟
نيروي اصطكاك هم مفيد است هم مضر. مفيد در هنگام ترمز كردن ، راه رفتن. مضر هنگام حركت قطعات ماشين كه باعث گرم شدن قطعات شده و مقداري انرژي به هدر مي رود.
اطلاعات جمع آوري كنيد: حتماً تا به حال در يخچال را بارها باز و بسته كرده ايد. يك بار ديگر اين كار را انجام دهيد. اما اين بار هنگام بازكردن در يخچال نيرويي را كه با دست براي بازكردن به آن وارد مي كنيد، به آرامي و آهستگي افزايش دهيد چه تفاوتي بين بازشدن در يخچال و در يك كمد مشاهده مي كنيد. موقع بستن در يخچال نيز به آرامي آن را به بدنه يخچال نزديك كنيد. خواهيد ديد كه يخچال از فاصله ي نزديك در خود را جذب مي كند. 1 – به نظر شما چه نيرويي به اين صورت بر باز و بسته شدن در يخچال اثر مي گذارد؟ 2 – چه تدبيري براي ايجاد اين نيرو بكار رفته است؟ 3 – چرا در يخچال را اينگونه ساخته ايد؟ 4 – آيا موارد ديگر براي استفاده از آهن ربا مي شناسيد؟
1 – نوار لاستيكي در يخچال داراي آهن رباست نيروي مغناطيسي درب يخچال را به طرف خود مي كشد. به همين دليل براي بازكردن در يخچال به نيروي بيشتري نياز داريم. 2 – نيروي مغناطيسي آهن ربا، در را به طرف يخچال مي كشد 3 – براي اين كار ، نوارهاي آهن را در لاستيك اطراف در يخچال كار گذاشتند تا در يخچال محكم تر بسته شود. 4- براي اينكه هواي گرم به داخل يخچال نفوذ نكند و از خروج هواي سرد جلوگيري شود. 5 – از آهن ربا وسايل گوناگون مانند بلندگو، گوشي تلفن و قطب نما ساخته مي شود.
فكر كنيد جدول زير را كامل كنيد :
|
چگونگي اثر نيرو بر جسم |
نام جسمي كه نيرو به آن وارد مي شود |
جسمي كه نيرو را وارد مي كند |
نام نيرو
|
|
مي خواهد اجسام را به طرف خود بكشد نيرويي بر خلاف جهت نيروي گرانش زمين بر جسم وارد كند .مي خواهد مانع حركت جسم شود مي خواهد جسم را به طرف خود جذب كند |
همه اجسام مجاور زمين كتاب روي ميز جسمي كه بر روي سطح حركت مي كند تمام جسم هاي آهني |
زمين سطح ميز سطح تماس با جسم آهن ربا |
نيروي گرانش نيروي تكيه گاه نيروي اصطكاك نيروي مغناطيسي |
فكر كنيد
چگونه مي توانيم با يك ترازوي آشپزخانه، جرم يك جسم كوچك مثل فندق را اندازه بگيريم. ترازوي آشپزخانه براي اين اندازه گيري زياد دقيق نيست. بنابراين براي اندازه گيري جرم يك فندق، تعداد مشخصي فندق ( مثلاً 10 عدد) را با هم در درون ترازو گذاشته و جرم همه ي آن ها را به دست مي آوريم. سپس عدد به دست آمده را بر تعداد آن ها (عدد 10) تقسيم مي كنيم، جرم تقريبي يك دانه فندق به دست مي آيد.
فصل هفتم
اطلاعات جمع آوري كنيد درباره واحدهايي كه در قديم براي اندازه گيري طول بكار برده مي شده است اطلاعاتي جمع آوري كنيد و آنها را در دفتر علوم خود يادداشت كنيد.
|
اندازه واحد |
نام واحد |
|
5/2 سانتي متر |
اينچ |
|
در افراد متفاوت است |
وجب |
|
25 سانتي متر |
چارك |
|
بطور متوسط 75 سانتي متر است |
گام |
|
3048/0 متر |
فوت |
|
9143/0 متر |
يارد |
|
38/1609 متر |
مايل |
|
5919 متر |
فرسنگ (فرسخ ) |
بحث كنيد .
درباره مفهوم سرعت با دوستان خود گفت و گو كنيد. سعي كنيد تعريفي براي سرعت ارايه نماييد. در اين تعريف از واژه هاي مسافت و زمان استفاده كنيد. مسافتي كه يك متحرك در واحد زمان يعني در يك ثانيه مي پيمايد يا به عبارت ديگر مسافت طي شده در واحد زمان را سرعت مي گويند. واحد اندازه گيري سرعت، متر بر ثانيه يا كيلومتر بر سرعت است.محاسبه كنيد دونده اي در مدت 5/1 دقيقه، مسير 54 متري مسابقه را مي پيمايد. سرعت اين دونده چقدر است؟
هر دقيقه 60 ثانيه است پس : دونده در هر ثانيه مسافت 6 متر را طي مي كند. 1/5 60 = 90 ثانيه 540 9 = 6 متر بر ثانيه
فكر كنيد مي دانيد اگر موتور اتومبيل در حال حركت را در يك جاده ي بدون شيب خاموش كنيد، پس از مدتي بدون اينكه ترمز بگيريد اتومبيل مي ايستد. به نظر شما در طي اين زمان ، حركت اتومبيل شتابدار است يا بدون شتاب ؟ چه عاملي سرانجام اتومبيل را متوقف مي كند؟
حركت اتومبيل شتابدار كاهنده است . زيرا سرعت آن در حال كاهش است. نيروي اصطكاك باعث توقف اتومبيل مي شود
فصل هشتم
اطلاعات جمع آوري كنيد 1 – وقتي گفته مي شود هوا آلودگي دارد منظورچيست؟
هواي اطراف زمين مخلوطي از چند گاز است هر گونه ماده ي اضافي كه به غير از اين
گازها وارد هوا مي شود و خواص فيزيكي، شيميايي، زيستي آن را تغيير دهد. آلودگي هوا ناميده مي شود. مانند آلودگي هاي ناشي از صنعت (مونوكسيد كربن – دوده – سرب) آلودگي هاي ناشي از كشاورزي سم هاي ضدآفت، گرده هاي گل)
آيا ممكن است در هوا مواد جامده هم وجود داشته باشد؟ در كجا مقدار آن كم و در كجا زياد است؟
بله ، در هواي بالاي جنگل ها،گرده گياهان و هاگ قارچ ها بيشتر است. در مناطق آتشفشاني در خاكستر آتشفشاني، در مراكز صنعتي و شهرهاي پرجمعيت در دوره، سرب، جيوه و ... » بيشتر مشاهده مي شود.
تفسير كنيد. شكل ها دو راه تشكيل ابر كومولوس را نشان ميدهند. آن ها را تفسير كنيد.
1 – هواي گرم اطراف زمين در اثر برخورد به دامنه ي كوه بالا مي رود، چون در ارتفاعات هوا سرد است بخار آب متراكم شده را بر تشكيل مي شود. 2 – دو توده هواي سرد و گرم به يكديگر برخورد مي كنند، چون هواي سرد سنگين است پايين قرارگرفته هواي گرم را به بالا مي راند در ارتفاعات دماي هوا كاهش يافته و بخار آب موجود در آن متراكم مي شود و تشكيل ابر مي دهد.
در چه صورتي بارش به صورت برف خواهد بود؟
وقتي دماي هوا در ارتفاعات به زير نقطه انجماد برسد،قطرات بسيار ريز آب تشكيل دهنده ي ابر به بلورهاي برف تبديل مي شود و بر اثر نيروي گرانش به طرف زمين مي آيد
فصل نهم
اطلاعات جمع آوري كنيد 1 – در كدام كوههاي ايران يخچال دائمي وجود دارد؟
علم كوه – سبلان – دماوند
2 – بزرگترين بخچال هاي كوهستاني كره زمين در چه نقاطي قراردارند؟
بزرگترين يخچال هاي كوهستاني كره زمين در فلات پامير، تبت و ارتفاعات هيماليا ديده مي شود.
فكر كنيد براي خشك شدن چاه طرف راست، حداقل دو دليل بياوريد.
1 – نزديك بودن دو چاه به يكديگر؛ 2 – عميق بودن طرف چپ، اگر در يك منطقه چاههاي نزديك به يكديگر با عمق هاي متفاوت حفر مي شود چاهي كه عمق بيشتر دارد آب چاههاي كم عمق را به طرف خود مي كشد.
اطلاعات جمع آوري كنيد. 1 – آب چشمه هاي آب گرم چه تفاوتي با آب چشمه هاي معمولي دارند؟دماي آب اين چشمه ها گرمتر از دماي آب چشمه هاي معمولي است. آب اغلب اين چشمه ها داراي مواد معدني مختلف مي باشد ك اين مواد داراي خواص بهداشتي و درماني است و در معالجه ي امراض پوستي و بعضي بيماريها مؤثر است كه به اين آب ها، آب هاي درماني گفته مي شود.
فكر كنيد : در آب درياها و درياچه ها مقداري ... گازهاي مختلف بصورت محلول وجود دارد كه اكسيژن و كربن دي اكسيد از بقيه مهم ترند. دليل چيست؟اكسيژن براي تنفس موجود است دريايي و كربن دي اكسيد براي عمل غذاسازي گياهان دريايي بسيار مهم است. اين گاز اعمال شيميايي زيادي انجام مي دهند و نقش مهمي در رسوب گذاري درياها و درياچه ها و تغيير شكل بعدي آنها به عهده دارند.
فكر كنيد : 1 – گروهي از دانش آموزان درباره عوامل مؤثر بر شوري آب درياچه ها اطلاعاتي جمع آوري كنند؟– تبخير آب درياها – رودها،يخچال ها و آب هاي زيرزميني كه مقدار فراواني از املاح مختلف را به صورت محلول وارد آب دريا مي كنند. – آتش فشان هاي فعال در خشكي ها و زير درياها – حل شدن مواد قابل حل موجود در بستر و ساحل دريا.
بحث كنيد : 1 – چگونه مي توان بدون تعطيل كردن فعاليتهاي صنعتي، درياها را نيز از آلودگي ها حفظ كرد؟
1. استفاده از فيلترهاي جدا كننده براي جداكردن مواد آلوده كننده در فاضلاب هاي شهري، صنعتي و كشاورزي 2. تصفيه آب هاي خروجي از مراكز صنعتي 3 – جلوگيري از ورود فاضلاب هاي شهري و صنعتي به داخل آب درياها 4 – انتقال مواد آلوده كننده ي اب دريا به نقاط دورتر 5 – پاكسازي رودهاي آلوده از مواد مضر درياها.
2 – آيا افزايش جمعيت انسان بر محيط دريا هم اثري داشته است يا نه ؟بله ، هر چه جمعيت انسان ها افزايش يابد نياز به ماده و انرژي بيشتر شده و در نتيجه كارخانجات و فاضلاب هاي شهري و صنعتي و كشاورزي و ... افزايش مي يابد.
فصل دهم
فكر كنيد : 1 – محل زندگي جانوران بسيار مختلف است. بطوري كه از روي انواع زيستگاه، جانوران را به دو گروه بزرگ آب زي و خشكي زي تقسيم مي كنند. زيستگاه چه جانوراني دقيقاً در دو گروه آب زي يا خشكي زي جا نمي گيرد؟
بعضي از جانوران بطور كامل نمي توانند تمام مراحل رشد خود را در يك زيستگاه طي كنند. بخشي از آن را در آب و بخش ديگر را در خشكي به سر مي برند. اين جانوران معمولاً در محيط هايي زندگي مي كنند كه زياد از آب دور نيست . مانند قورباغه ،وزغ همچنين جانوراني كه غذاي خود را از محيط آب تأمين مي كنند اما در خشكي لانه مي سازند و استراحت مي كنند نيز در اين گروه جاي مي گيرند. اين قبيل جانوران از محيطهاي كوچك آب (رودخانه، بركه ، درياچه) و سواحل دريا استفاده مي كنند، مانند مرغ ماهي خوار
2 – اگر با جانور جديدي روبرو شديد كه قبلاً آن را نديده ايد، با توجه به كدام خصوصيت ها نوع زيستگاه آن را تعيين مي كنيد؟
بايد به نوع سازگاري هاي بدني مانند شكل اندام هاي حركتي، نوع پوشش بدن براي زيستن در محيط هاي سرد و گرم، وضع دندان از لحاظ نوع غذايي كه مي خورد (گوشت خوار يا علف خوار) و حتي چالاكي و وضعيت است دست و پا براي شكار كردن توجه كرد.
فكركنيد 1 – با اينكه ملخ و كك حشره اند. خرگوش و كانگورو پستاندارند و قورباغه يك دوزيست
است،اما روش حركت كردن آن ها به يكديگر شباهت دارد. دليل اين شباهت چيست؟
محل اتصال اندام هاي حركتي به اسكلت در آن ها تقريباً يكسان است.
2- به نظر شما آيا اتصال اندام هاي حركتي به اسكلت ، در سرعت حركت جانور مهره دار تأثير دارد؟ دليل بياوريد يك پستاندار و يك خزنده را مقايسه كنيد)
اندازه و محل اتصال پا به تن در سرعت حركت جانوران اثر دارد. با توجه به محل اتصال اندام ها و طول آن ها، انواع مختلف مهره داران را شاهديم. در خزندگان دست و پا اندكي به زير بدن متمايل شده و در پستانداران كاملاً در زير بدن قرار گرفته است. به همين دليل در مقايسه با پستانداران سرعت حركت بيشتري دارند زيرا پاهاي آن ها مانند ستون،وزن بدن را به خوبي تحمل مي كنند.
فكر كنيد : به جز دندان ها، كدام اندام ها در جانوران گوشتخوار و علفخوار فرق دارد؟
طول دستگاه گوارش علف خواران زياد و معده ي آن ها بزرگ است ولي دستگاه گوارش گوشتخواران طول زيادي ندارند. زيرا گوشت در مقايسه با علف غذاي زود هضم است. اندام هاي حركتي در پستانداران گوشت خوار،عضلاني تر و قوي ترند و در پنجه هاي آن ها چنگال وجود دارد. جثه نيز لاغر تر و كوچكتر است، جانوران صياد اصولا بايد چالاك و سريع باشند تا بتوانند طعمه ي خود را بگيرند.
فكر كنيد در بدن پرنده ها علاوه بر شش ها، تعدادي كيسه ي هوا هم وجود دارد كه به جذب اكسيژن
كمك مي كنند. پرنده ها دستگاه تنفس كارآمدي دارند كه امكان تبادل گازهاي تنفسي را به بهترين حالت فراهم مي كند. چرا بايد دستگاه پرندگان كارآيي زيادي داشته باشد و خيلي خوب عمل كند ؟
پرنده ها به علت دماي زياد و فعاليت شديد بدن،در مقايسه با ساير مهره داران به غذا و هواي بيشتري نياز دارند. بنابراين چند كيسه ي هوايي با ديواره هاي نازك هم به شش ها كمك مي كند تا اكسيژن لازم از هوا گرفته شود.
فصل 11 طراحي كنيد اسفنج براي رشد و توليد مثل نياز به تغذيه و تنفس دارد، اما دستگاه خاصي براي انجام اين عمل ندارد. به نظر شما اسفنج چگونه تغذيه و تنفس مي كند؟ آيا به خون احتياج دارد؟
1 - سطح بدن اسفنج پر از سوراخ است. در درون بدن اين موجود زنده سلول هايي وجود دارد كه با ضربه زدن با هم باعث جريان يافتن آب مي شود. آب هاي اكسيژن و ذرات ريز غذا است. اين سلول ها غذا را جذب مي كنند و به حفره هاي وسط بدن انتقال مي دهند. از طريق اين سلول ها، مواد غذايي به نقاطي از بدن كه نياز به غذا دارد منتقل مي شود مواد زايد نيز از سوراخ هاي بزرگ وسط بدن به بيرون رانده مي شوند. 2 – اسفنج ها به خون احتياج ندارند. زندگي اسفنج ها به جريان آب بستگي دارد. زيرا آب باعث انتقال غذا و اكسيژن به اسفنج مي شود و مواد زايد آن ها را با خود حمل مي كند.
فكر كنيد مفهوم بدن كيسه مانند چيست؟بدن اين موجودات مانند چيست؟
بدن اين موجودات مانند كيسه است و اين كيسه با مجرايي به خارج باز مي شود كه هم به منزله ي دهان و هم مخرج است.
بازوهاي كيسه تنان كه اطراف دهانه ي كيسه قرار گرفته اند چه نقشي دارند؟
باعث جريان يافتن آب و هدايت غذا به سوي دهان مي شود.
مشاهده كنيد: تصاوير مشاهده كنيد پوشش سخت بيروني بدن جانوراني از مواد معدني خاصي درست شده كه به آن استحكام مي بخشيد. يك صدف خالي حلزون را در سركه ي غليظ بيندازيد. پس از چند ساعت آن را ببيند. چه اتفاقي افتاده است؟ حباب هاي گاز نشانه ي چيست؟يك صدف خالي حلزون در سركه ي غليظ نرم مي شود / حباب هاي گاز نشانه ي كربن دي اكسيد است.
فكر كنيد مگس كه در اطراف ما زياد ديده مي شود يكي از عوامل مهم انتقال آلودگي است. با توجه به تصاوير علت آن را بيان كنيد.
مگس به كمك خرطوم شيرابه را مي مكد و در روي مواد مي نشيند و شيرابه را منتقل مي كند.
اطلاعات جمع آوري كنيد ماهي هاي خاويار درياي خزر، مرغوب ترين خاوريار جهان را توليد مي كند،درباره خاويار طرز تهيه ي آن اطلاعاتي را تهيه كنيد.خاويار تخم هاي چند گونه از ماهي هاي ازون برون است كه از چندين نقطه در آب درياها و آب هاي شيرين جهان يافت مي شوند. اما درشت ترين و مرغوب ترين آنها در آب هاي سواحل شمالي كشور ما در درياي مازندران زندگي مي كنند. براي بدست آوردن خاويار ابتدا ماهيهاي صيد شده را با آب تميز مي شويند و شكم آنها راباز مي كنند و تخم ها (خاويار) را در تشك هايي جمع آوري مي كنند.سپس آن ها را در يك توري مي ريزند تا كاملاً از يكديگر جدا شوند. به اين تخم ها نمك مي زنند و بعد از مدتي آب نمك را از خاويار جمع مي كنند و با فشار بر روي آن ها ترك ايجاد مي كنند. خاويار بدست آمده را در قوطي كنسرو بستنه بندي مي كنند.
آزمايش كنيد تعدادي از پرهاي پرواز و پرهاي پوشش بدن چند پرنده را جمع آوري كنيد. به ساختمان پرها دقت كنيد. اجزاي يك پر چگونه و از كدام طرف از هم باز مي شوند؟پرها با توجه به شكل و نوع آنها با هم متفاوتند.
1 – اگر پرهاي مختلف را رها كنيد،كدام زودتر به زمين مي رسند، آيا در مورد پرندگان مختلف تفاوتي وجود دارد؟پرهاي پرواز
2 – اگر پرها را در آب فرو بريد، كدام آسان تر و كدام سخت تر خيس مي شوند؟ پري را به نفت آغشته كنيد. اگر آن را در آب فرو بريد، سرعت خيس شد اين پر با پر خشك مشابه خود متفاوت است؟پرهاي پرواز سخت تر خيس مي شوند. پري كه به نفت آغشته است دير خيس مي شود.
مقايسه كنيد
اين سه نوع پا، مربوط به سه نوع پستاندار كف رو، پنجه رو، و ناخن رو است. شباهت و تفاوت آنها در چيست؟ براي هر يك از اين نوع روش هاي حركت چه جانوراني را مي شناسيد؟
پاي پستانداران معمولاً به پنج انگشت ختم مي شود و اين كيفيت در انسان و ساير پستانداران عموميت دارد. اين سه نوع پا از لحاظ استخوان بندي به هم شبيهند اما متناسب با نوع حركت، تغييراتي در آنها پديد آمده و بعضي از استخوان ها بيشتر رشد كرده اند. الف) كف رو (پاي انسان) : كف پا و انگشتان روي زمين تكيه دارد. ب) پنجه رو : (پاي گربه): كف از زمين كمي و فاصله دارد و فقط 4 انگشت روي زمين تكيه دارند. اين حالت براي دويدن سريع مناسب است. ج) ناخن رو: (پاي اسب): فقط با يك انگشت كه روي زمين تكيه دارد راه مي روند يا مي دوند و كف پا كاملاً بالا است.انتخاب كنيد . به نظر شما كدام نتيجه گيريهاي زير درست اند :1 – جانوران نمي توانند غذاي خود را بسازند. همه ي آنها غذا را از محيط اطراف مي گيرند. صحيح .همه جانوران بطور مستقيم ياغيرمستقيم از گياهان تغذيه مي كنند. 2 – جانوران ، غذاي خود را گوارش مي دهند. صحيح . زيرا پروتئين ها ، چربي ها و مواد قندي در بدن آن ها به ذرات ريزتري تبديل مي شود. 3 – بعضي از جانوران در دريا و بعضي در خشكي زندگي مي كنند. غلط زيرا دوزيستان در هر دو محيط زندگي مي كنند. 4- بسياري از جانوران حركت مي كنند. حركت آن ها براي يافتن جاي مناسب تر زندگي، يا پيدا كردن جفت است. غلط . زيرا بعضي از جانوران مثل اسفنج ها،اصطلاحاً قادر به حركت نيستند. در بيشتر موارد نيز حركت براي بدست آوردن غذا و فرار از خطر است. 5 – بدن همه ي جانوران از تعدادي زيادي سلول درست شده است . هر گروه از سلول هاي كارهاي ويژه اي از قبيل گوارش غذا، حركت ، تنفس يا دفع مواد را انجام مي دهند. صحيح . زيرا در اين صورت كارها هميشگي و بهتر و سريعتر انجام مي گيرد.
فصل 12
فكر كنيد آوندها آب و نمك هايي را كه ريشه از خاك جذب مي كند، به برگها مي رسانند تا كار غذاسازي انجام شود. اما خزه ها آوند ندارند. در اين صورت نياز آن ها به آب و نمك ها چگونه تأمين مي شود؟
خزه ها آب و نمك ها را بوسيله اندام هاي ريشه مانند (ريزوئيد) از خاك جذب مي كنند. انتقال آب درون ساقه به صورت سلول به سلول است و برگ ها مي توانند مستقيماً آب اتمسفر را جذب كنند.
نداشتن آوند، چه فرق مهمي را بين اين گياهان و گياهان آوند دار بوجود مي آورد؟
گياهان آوندي داراي ساقه مي باشند ولي خزه ها ساقه ندارند. به اين علت طول آن ها از چند ميلي متر تجاوز نمي كند.
مشاهده كنيد از يك درخت كاج چند شاخه ي كوچك جدا كنيد و برگ هاي آن را با دقت ببينيد. شكل برگها چه تفاوتي با شكل برگهاي درختان معمولي دارد برگ هاي كاج سوزني شكل اند يعني دراز و باريك اند. وضع قرار گرفتن برگ ها در روي شاخه چگونه است؟
دو به دو روي هم واقع شده اند و هر 2 تا 5 برگ درون يك غلاف به ساقه چسبيده اند.
آيا در اين برگ ها، رگ برگ وجود دارد؟ بله، در هر برگ فقط يك رگبرگ وجود دارد. دانستيد درختان كاج «هميشه سبز» هستند، زيرا برگ هاي آن مثل درختان ديگر در پائيز زرد نمي شود و نمي ريزد. به نظر شما آيا مي توان گفت برگ هاي كاج «هميشگي اند»؟ خير، برگ هاي درختان كاج مانند درختان ديگر در پائيز زرد نمي شود و نمي ريزد بلكه ريزش برگ ها به تدريج در طول 2 تا 3 سال صورت مي گيرد. معمولاً هميشه تعدادي برگ خشكيده بر روي درخت يا زير آن وجود دارد بنابراين برگ هاي درختان كاج هميشگي نيستند.
فكر كنيد : وقتي دانه اي را مي كاريم. اولين قسمتي كه از آن خارج مي شود، ريشه است . چرا؟
زيرا گياه را در خاك محكم نگه مي دارد. و آب و مواد لازم براي غذاسازي را از زمين جذب مي كند.
مقايسه كنيد :
با ريشه هاي راست و افشان در دبستان آشنا شده ايد. آيا وظيفه ي همه اين ريشه ها مشابه است؟
بله، وظيفه اصلي ريشه همه گياهان جذب آب و مواد لازم از خاك و محكم نگه داشتن گياه در خاك است.آيا به جز جذب مواد و محكم نگهداشتن گياه در خاك، كار ديگري براي بعضي از ريشه ها مي توانند پيدا كنيد؟بله ريشه ي بعضي از گياهان مانند هويج،چغندر ، ترب و تربچه محل ذخير
ادامه مطلب
